Οι ευρωπαϊκές πόλεις βρίσκονται αντιμέτωπες με ολοένα μεγαλύτερες απειλές για τη δημόσια υγεία εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, την ώρα που τα μέτρα προσαρμογής προχωρούν με αργούς ρυθμούς. Αυτό προκύπτει από πρωτοποριακή μελέτη που δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet, η οποία εξετάζει για πρώτη φορά 28 δείκτες που συνδέουν το κλίμα και την υγεία στις 850 μεγαλύτερες πόλεις της Ευρώπης.
Η έρευνα καταγράφει σημαντικές περιφερειακές ανισότητες, καθώς οι επιπτώσεις δεν είναι ίδιες σε ολόκληρη την ήπειρο. Οι κάτοικοι των πόλεων εκτίθενται σε αυξανόμενους κινδύνους από την ακραία ζέστη, τις μολυσματικές ασθένειες, τις δασικές πυρκαγιές, αλλά και την αυξημένη έκθεση στη γύρη.
«Η μελέτη υπογραμμίζει τις περιφερειακές ανισότητες στον τρόπο με τον οποίο αυτές οι πόλεις επηρεάζονται και ανταποκρίνονται στους κινδύνους για την υγεία που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή», δήλωσε στο AFP η καθηγήτρια Κάθριν Τον του Lancet Countdown Europe, της διεθνούς ακαδημαϊκής συνεργασίας που παρακολουθεί τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ανθρώπινη υγεία.
Μεγαλύτερη θνησιμότητα από τη ζέστη
Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα στοιχεία για τη νότια Ευρώπη. Σύμφωνα με τη μελέτη, η θνησιμότητα που συνδέεται με την ακραία ζέστη αυξήθηκε κατά σχεδόν 161% στις πόλεις της περιοχής, συγκρίνοντας την περίοδο 1991-2000 με την περίοδο 2015-2024.
Παράλληλα, ο κίνδυνος δασικών πυρκαγιών αυξήθηκε κατά 7% στις ίδιες πόλεις μεταξύ 2003 και 2023.
Στην Ανατολική Ευρώπη, οι κλιματικές συνθήκες που ευνοούν τη μετάδοση του δάγκειου πυρετού αυξήθηκαν κατά 369% μεταξύ 1982-2010 και 2015-2024. Την ίδια περίοδο, οι συγκεντρώσεις γύρης υπερδιπλασιάστηκαν στις πόλεις της Νότιας και της Ανατολικής Ευρώπης, εντείνοντας τις επιπτώσεις για τους ανθρώπους με αλλεργίες και αναπνευστικά προβλήματα.
Περισσότερες από 1.500 δράσεις προσαρμογής
Παρά την αύξηση των κινδύνων, οι ευρωπαϊκές πόλεις έχουν ήδη αναλάβει πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής. Οι ερευνητές κατέγραψαν περισσότερες από 1.500 δράσεις, μεταξύ των οποίων συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, δημιουργία χώρων πρασίνου, φυτεύσεις και μέτρα προστασίας από τις πλημμύρες.
Ενδεικτικό είναι ότι στο 88% των 533 μεγαλύτερων ευρωπαϊκών πόλεων, δηλαδή εκείνων με περισσότερους από 100.000 κατοίκους, η αστική επιφανειακή θερμότητα μειώθηκε μεταξύ 2014 και 2019. Η μέση μείωση έφτασε τους 0,7 βαθμούς Κελσίου, ενώ οι πόλεις με περισσότερους χώρους πρασίνου κατέγραψαν μεγαλύτερη υποχώρηση των τοπικών θερμοκρασιών.
Ωστόσο, οι συγγραφείς της μελέτης προειδοποιούν ότι η πρόοδος δεν είναι αρκετή. «Πολλά απομένουν να γίνουν», επισημαίνουν, αναφερόμενοι στα σημαντικά οικονομικά και τεχνικά εμπόδια, αλλά και στην ανεπαρκή πολιτική δέσμευση.
Οι λύσεις είναι γνωστές, αλλά δεν εφαρμόζονται επαρκώς
Η καθηγήτρια Τον υπογραμμίζει ότι πολλές από τις λύσεις που απαιτούνται είναι ήδη γνωστές, αλλά σπάνια εφαρμόζονται σε επαρκή κλίμακα.
Οι ερευνητές ζητούν έναν συνδυασμό προσαρμογής στους καύσωνες, αστικού μετασχηματισμού και μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Η μείωση των εκπομπών, άλλωστε, μπορεί να αποφέρει άμεσα οφέλη για την υγεία, περιορίζοντας και την ατμοσφαιρική ρύπανση.
Μεταξύ των επειγόντων μέτρων που προτείνονται είναι:
-
Η ενίσχυση των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης για ακραία καιρικά φαινόμενα και η ενσωμάτωσή τους στα σχέδια αστικής προσαρμογής.
-
Η αύξηση των χώρων πρασίνου, ιδιαίτερα της δενδροκάλυψης.
-
Η χρήση δομικών υλικών που απορροφούν λιγότερη θερμότητα.
-
Η μείωση των αδιαπέραστων επιφανειών στις πόλεις.
-
Η προώθηση του περπατήματος, της ποδηλασίας και των δημόσιων συγκοινωνιών.
-
Η προσαρμογή του πολεοδομικού σχεδιασμού στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Η μελέτη έχει και περιορισμούς, καθώς τα διαθέσιμα δεδομένα είναι κυρίως σε δημοτικό επίπεδο και δεν αποτυπώνουν όλες τις διαφορές στο εσωτερικό των πόλεων. Επιπλέον, δεν κατέστη δυνατό να εξεταστούν ορισμένες πτυχές της σχέσης κλίματος και υγείας, όπως το οικονομικό κόστος της κλιματικής αλλαγής για τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης.
Η Ευρώπη είναι η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα, με ρυθμό περίπου διπλάσιο από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Η νέα έρευνα, συνεπώς, αναδεικνύει την ανάγκη για ταχύτερη και πιο ουσιαστική δράση, ώστε οι ευρωπαϊκές πόλεις να προστατεύσουν αποτελεσματικότερα την υγεία των κατοίκων τους.