Οι τελευταίες αμερικανικές δυνάμεις αναμένεται να αποχωρήσουν από το Ιράκ έως την Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου, ολοκληρώνοντας μια σημαντική αλλαγή στη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στη χώρα έπειτα από περισσότερες από δύο δεκαετίες πολέμου και επιχειρήσεων.
Η αποχώρηση, η οποία συμφωνήθηκε επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν, πραγματοποιείται ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η πολεμική σύγκρουση της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν. Στο Ιράκ, η εξέλιξη παρουσιάζεται από την Τεχεράνη και τις φιλοϊρανικές ένοπλες οργανώσεις ως σημαντική νίκη, ενώ παράλληλα εκφράζονται ανησυχίες για το ενδεχόμενο δημιουργίας κενού ασφαλείας.
Περίπου 4.500 Αμερικανοί έχουν χάσει τη ζωή τους στο Ιράκ κατά τη διάρκεια των πολεμικών επιχειρήσεων των τελευταίων δύο και πλέον δεκαετιών.
Ιρακινοί αναλυτές σε θέματα ασφαλείας εκτιμούν ότι η αποχώρηση ενδέχεται να ενισχύσει την επιρροή του Ιράν στη χώρα. Ο Τζάσιμ αλ Μπαχάντλι, αναλυτής που μελετά τις ένοπλες σιιτικές οργανώσεις που συντάσσονται με την Τεχεράνη, υποστήριξε ότι η αποχώρηση αφαιρεί ένα σημαντικό στρατιωτικό αντίβαρο στην ιρανική επιρροή.
Παράλληλα, εκτίμησε ότι οι φιλοϊρανικές παραστρατιωτικές οργανώσεις θα επιχειρήσουν να αξιοποιήσουν την εξέλιξη, διεκδικώντας μεγαλύτερο ρόλο τόσο στα ζητήματα ασφαλείας όσο και στην πολιτική ζωή του Ιράκ.
Οι φιλοϊρανικές ομάδες μιλούν για «ιστορική νίκη»
Ο Αμπού Μοζτάμπα αλ Γιάσιρι, διοικητής της «Ισλαμικής Αντίστασης στο Ιράκ», ενός συνασπισμού φιλοϊρανικών ένοπλων ομάδων, χαρακτήρισε την αποχώρηση των ΗΠΑ «ιστορική νίκη» για τις οργανώσεις της ιρακινής αντίστασης.
Όπως δήλωσε στο Reuters, η 30ή Σεπτεμβρίου σηματοδοτεί, σύμφωνα με την πλευρά του, το τέλος μιας «μαύρης σελίδας» στην ιστορία του Ιράκ και την αποτυχία των αμερικανικών σχεδίων να επιβάλουν τη βούλησή τους στη χώρα.
Η Τεχεράνη κινείται στην ίδια γραμμή. Το Ιράν, που επιδιώκει την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, παρουσιάζει την εξέλιξη ως επιτυχία του λεγόμενου «άξονα της αντίστασης».
Ο αντιπρόεδρος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού κοινοβουλίου, Αμίρ Χαγιάτ Μοκαντάμ, δήλωσε ότι το Ιράν χαιρετίζει και στηρίζει την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων, υποστηρίζοντας ότι η αποχώρησή τους θα συμβάλει στην εγκαθίδρυση μόνιμης ασφάλειας στο Ιράκ.
«Το Ιράκ δεν είναι εντελώς έτοιμο»
Την ίδια στιγμή, η αποχώρηση δεν αντιμετωπίζεται από όλους στο Ιράκ χωρίς επιφυλάξεις.
Ο Αμπντουλράχμαν αλ Ζομπάι, σουνίτης φύλαρχος στη Φαλούτζα, εξέφρασε την εκτίμηση ότι το Ιράκ δεν είναι ακόμη πλήρως έτοιμο να αναλάβει μόνο του το σύνολο της ευθύνης για την ασφάλειά του.
Όπως ανέφερε, η επιθυμία για πλήρη ιρακινή κυριαρχία είναι ευρεία, ωστόσο το βασικό ερώτημα αφορά τον τρόπο με τον οποίο αποχωρούν οι αμερικανικές δυνάμεις και το ενδεχόμενο να δημιουργηθεί κενό ασφαλείας.
Η παρουσία των ΗΠΑ στο Ιράκ έχει μακρά και πολυτάραχη ιστορία. Οι αμερικανικές δυνάμεις εισέβαλαν στη χώρα το 2003, ανατρέποντας τον Σαντάμ Χουσέιν, και αποχώρησαν στα τέλη του 2011. Επέστρεψαν λιγότερο από τρία χρόνια αργότερα, στο πλαίσιο της διεθνούς εκστρατείας κατά του Ισλαμικού Κράτους, το οποίο είχε καταλάβει εκτεταμένες περιοχές στο Ιράκ και τη Συρία.
Οι μεγάλες επιχειρήσεις εναντίον του ISIS στο Ιράκ πραγματοποιήθηκαν από το 2014 έως το 2017.
Η ιδιαίτερη σχέση Ιράκ – ΗΠΑ – Ιράν
Τα τελευταία χρόνια, το Ιράκ αποτέλεσε μια από τις ελάχιστες χώρες που διατηρούσαν ταυτόχρονα στενούς πολιτικούς και στρατιωτικούς δεσμούς τόσο με τις ΗΠΑ όσο και με το Ιράν.
Το ιρακινό έδαφος βρέθηκε επανειλημμένα στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης των δύο χωρών. Τον Ιανουάριο του 2020, οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν πλήγμα στο αεροδρόμιο της Βαγδάτης, κατά το οποίο σκοτώθηκε ο Ιρανός διοικητής Κασέμ Σολεϊμανί. Παράλληλα, φιλοϊρανικές οργανώσεις εξαπέλυσαν επανειλημμένες επιθέσεις εναντίον αμερικανικών βάσεων στο Ιράκ, με τις ΗΠΑ να προχωρούν σε αντίποινα.
Μετά το ξέσπασμα του πολέμου με το Ιράν τον Φεβρουάριο, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, επτά από τους 18 Αμερικανούς στρατιωτικούς που έχουν σκοτωθεί στη σύγκρουση έχασαν τη ζωή τους στο Ιράκ.
Φόβοι για αναβίωση του Ισλαμικού Κράτους
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί, τέλος, το ενδεχόμενο το κενό που μπορεί να δημιουργηθεί από την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων να αξιοποιηθεί από το Ισλαμικό Κράτος.
Παρότι η οργάνωση έχασε τα εδάφη του λεγόμενου «χαλιφάτου» της, εξακολουθεί να διατηρεί πυρήνες μαχητών στο Ιράκ. Στο αποκορύφωμά της, είχε υπό τον έλεγχό της περίπου το ένα τρίτο της χώρας.
Αξιωματούχοι από την ιρακινή κυβέρνηση αλλά και την ημιαυτόνομη περιοχή του Ιρακινού Κουρδιστάν εκφράζουν ανησυχίες ότι η απουσία αμερικανικών δυνατοτήτων συλλογής πληροφοριών, επιμελητειακής υποστήριξης και μη επανδρωμένων αεροσκαφών μπορεί να δημιουργήσει νέες ευκαιρίες για την οργάνωση.
Ο Κούρδος διοικητής Σιρουάν Μπαρζανί υποστήριξε ότι έχουν παρατηρηθεί τις τελευταίες εβδομάδες κινήσεις από πυρήνες του ISIS, εκτιμώντας ότι η επικείμενη αποχώρηση του διεθνούς συνασπισμού έχει ενισχύσει το ηθικό τους.
Παράλληλα, Ιρακινοί αξιωματούχοι ασφαλείας και του στρατού έχουν προειδοποιήσει για σχέδια επιθέσεων αυτοκτονίας που θα μπορούσαν να συμπέσουν χρονικά με την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων.
Έτσι, η 30ή Σεπτεμβρίου αποκτά ιδιαίτερη σημασία για το Ιράκ, καθώς η ολοκλήρωση της αμερικανικής αποχώρησης σηματοδοτεί μια νέα φάση για τη χώρα, με το ζήτημα της ασφάλειας, την επιρροή του Ιράν και την αντιμετώπιση του ISIS να παραμένουν στο επίκεντρο.