Πότε η χρήση γίνεται προβληματική και πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς
Γράφει ο Νίκος Βλάχος
Ψυχολόγος MSc και Ψυχοθεραπευτής στο Περιστέρι
«Άλλο ένα βίντεο και το κλείνω». Η πρόθεση μπορεί να είναι ειλικρινής. Κι όμως, το επόμενο βίντεο γίνεται δέκα, ο ύπνος αναβάλλεται και η υπενθύμιση του γονιού καταλήγει σε καβγά. Το πρωί, η κούραση παραμένει, μαζί με την υπόσχεση ότι απόψε τα πράγματα θα είναι διαφορετικά.
Η κατάχρηση του TikTok και των σύντομων βίντεο, όπως τα Instagram Reels, αξίζει σοβαρή προσοχή. Για να την κατανοήσουμε, χρειάζεται να εξετάσουμε πόσο έλεγχο διατηρεί ο έφηβος πάνω στη χρήση και τι συμβαίνει στην υπόλοιπη ζωή του. Οι αλλαγές στον ύπνο, στη σχολική ζωή και στις σχέσεις μάς βοηθούν να αναγνωρίσουμε πότε χρειάζεται να παρέμβουμε.
Πότε το σκρολάρισμα γίνεται προβληματικό
Ο χρόνος μπροστά στην οθόνη είναι μια χρήσιμη πληροφορία. Από μόνος του, όμως, δεν αρκεί για να μιλήσουμε για εξάρτηση. Μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί ένα σταθερό μοτίβο: ο έφηβος δυσκολεύεται επανειλημμένα να σταματήσει, παραμελεί σημαντικές δραστηριότητες και συνεχίζει, παρότι αναγνωρίζει τις συνέπειες. Αυτά αποτελούν βασικά γνωρίσματα της προβληματικής χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπως την περιγράφει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας.[1]
Ας παρατηρήσουμε συγκεκριμένες αλλαγές. Χάνει συστηματικά ύπνο για να βλέπει βίντεο; Αφήνει δραστηριότητες που προηγουμένως τον ευχαριστούσαν; Έχει προσπαθήσει να περιορίσει τη χρήση και δυσκολεύεται; Η διάρκεια και η επίπτωση αυτών των αλλαγών έχουν σημασία. Ένας μεμονωμένος καβγάς για το κινητό δεν αποτελεί διάγνωση. Ο χαρακτηρισμός «εθισμένος», όταν χρησιμοποιείται ως επίπληξη, μας απομακρύνει από την κατανόηση της συγκεκριμένης δυσκολίας.
Γιατί το επόμενο βίντεο είναι τόσο εύκολο
Στο TikTok, η ατέρμονη κύλιση, η αυτόματη αναπαραγωγή και οι εξατομικευμένες προτάσεις κάνουν τη συνέχεια ιδιαίτερα εύκολη. Το σταμάτημα απαιτεί μια απόφαση μέσα σε μια ροή που διαρκώς προσφέρει κάτι ακόμη. Τον Φεβρουάριο του 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμπεριέλαβε αυτά τα χαρακτηριστικά στα προκαταρκτικά ευρήματά της για τον εθιστικό σχεδιασμό του TikTok.[2] Η ευθύνη, επομένως, αφορά και τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται οι πλατφόρμες.
Παράλληλα, χρειάζεται να αναρωτηθούμε τι εξυπηρετεί η χρήση για κάθε παιδί. Μπορεί να προσφέρει διασκέδαση, επαφή με την παρέα ή προσωρινή ανακούφιση από το άγχος. Το ερώτημα «τι βρίσκεις εκεί που σου λείπει αυτή τη στιγμή;» ανοίγει μια διαφορετική συζήτηση. Αν το κινητό έχει γίνει ο βασικός τρόπος να αποφεύγει ένας έφηβος τη μοναξιά ή την πίεση, χρειάζεται βοήθεια και με αυτά που αντιμετωπίζει όταν η οθόνη κλείνει.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για τη χρήση και την ψυχική υγεία
Στην έρευνα ESPAD του ΕΠΙΨΥ για το 2024, το 40,5% των 16χρονων μαθητών στην Ελλάδα ανέφερε τουλάχιστον τέσσερις ώρες ημερήσιας ενασχόλησης με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τις καθημερινές.[3] Το εύρημα αφορά συνολικά τα κοινωνικά δίκτυα. Δεν μετρά αποκλειστικά TikTok ή Reels και δεν σημαίνει ότι τέσσερις στους δέκα εφήβους έχουν εξάρτηση.
Μια μεταανάλυση του 2026, που συγκέντρωσε 58 μελέτες, βρήκε συσχετίσεις της προβληματικής χρήσης σύντομων βίντεο με δυσμενέστερους δείκτες ψυχικής υγείας, μεταξύ άλλων άγχους και κατάθλιψης.[4] Τα δείγματα δεν αφορούσαν αποκλειστικά εφήβους και οι συσχετίσεις δεν αποδεικνύουν ότι τα βίντεο προκάλεσαν τις δυσκολίες. Η ψυχική δυσφορία μπορεί επίσης να προηγείται της αυξημένης χρήσης. Αυτή η αβεβαιότητα επιβάλλει προσεκτική αξιολόγηση του κάθε εφήβου, με ενδιαφέρον για το σύνολο της ζωής του.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς στην καθημερινότητα
Ας ξεκινήσουμε τη συζήτηση σε μια ήρεμη στιγμή, με μια παρατήρηση που μπορεί να αναγνωρίσει και το παιδί: «Βλέπω ότι κοιμάσαι αργά και το πρωί είσαι εξαντλημένος. Θέλω να βρούμε κάτι που να σε βοηθήσει». Ζητάμε τη δική του εκδοχή και ακούμε την απάντηση. Μπορούμε να δούμε μαζί ποια βίντεο επιλέγει και πώς αισθάνεται μετά τη θέαση. Έτσι, η συζήτηση αποκτά περιεχόμενο πέρα από την καταμέτρηση των λεπτών.
Στη συνέχεια, συμφωνούμε λίγους, συγκεκριμένους κανόνες, κατάλληλους για την ηλικία και τις ανάγκες του. Προστατεύουμε την ώρα του ύπνου, ορίζουμε γεύματα χωρίς κινητά και περιορίζουμε τις διακοπές κατά τη μελέτη. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής προτείνει ένα οικογενειακό σχέδιο χρήσης, που περιλαμβάνει και τους ενηλίκους.[5] Για παράδειγμα, μπορούμε να συμφωνήσουμε ότι τα κινητά φορτίζουν έξω από τα υπνοδωμάτια τη νύχτα. Εξηγούμε τον λόγο και ορίζουμε πότε θα ξανασυζητήσουμε τη συμφωνία.
Απενεργοποιούμε τις περιττές ειδοποιήσεις και χρησιμοποιούμε τα διαθέσιμα εργαλεία περιορισμού του χρόνου ως βοήθημα. Ταυτόχρονα, αφήνουμε χώρο για δραστηριότητες που επιλέγει ο ίδιος ο έφηβος: μια βόλτα με φίλους, άθληση, μουσική ή κάτι άλλο που έχει προσωπικό νόημα. Αξίζει να προσέξουμε μήπως ο ελεύθερος χρόνος του έχει γεμίσει τόσο με υποχρεώσεις, ώστε η οθόνη να είναι η μόνη διαθέσιμη ανάπαυλα.
Ας συμπεριλάβουμε και τη δική μας συμπεριφορά. Όταν ζητάμε προσοχή κρατώντας το κινητό στο χέρι, στέλνουμε ένα αμφίσημο μήνυμα. Μπορούμε να αφήσουμε τη συσκευή στην άκρη και να διαθέσουμε χρόνο χωρίς διακοπές. Μετά από μία εβδομάδα, συζητάμε τι λειτούργησε: βελτιώθηκε ο ύπνος, έγινε ευκολότερο το σταμάτημα, μειώθηκαν οι συγκρούσεις; Αναθεωρούμε όσα αποδείχθηκαν ανεφάρμοστα. Η συμμετοχή του εφήβου στη συμφωνία συνυπάρχει με την ευθύνη του γονιού να θέτει σταθερά όρια.
Πότε χρειάζεται ψυχολογική υποστήριξη
Όταν η δυσκολία ελέγχου επιμένει και επηρεάζει αισθητά τον ύπνο, το σχολείο ή τις σχέσεις, είναι σκόπιμη η αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας με εμπειρία στους εφήβους. Ιδίως όταν συνυπάρχουν έντονο άγχος, παρατεταμένη θλίψη ή κοινωνική απόσυρση, χρειάζεται να διερευνηθεί η συνολική εικόνα.[6] Η ψυχολογική υποστήριξη μπορεί να περιλάβει την κατανόηση του ρόλου της χρήσης, τη διαχείριση των συναισθημάτων και τη συνεργασία με τους γονείς για εφαρμόσιμες αλλαγές.
Για τις οικογένειες του Περιστερίου, η πρόληψη μπορεί να ξεκινήσει και μέσα από τη συνεργασία σχολείου και γονέων. Οι σύλλογοι γονέων μπορούν να ζητούν συζητήσεις με επαγγελματίες ψυχικής υγείας, όπου θα συμμετέχουν και οι ίδιοι οι έφηβοι. Χρειάζεται να ακούσουμε ποιες πιέσεις βιώνουν, τι τους προσφέρει η διαδικτυακή παρέα και ποια υποστήριξη θεωρούν χρήσιμη.
Το ζητούμενο είναι ο έφηβος να μπορεί να αποφασίζει πότε θα δει ένα βίντεο και πότε θα σταματήσει, διατηρώντας χρόνο για όσα τον ενδιαφέρουν. Για να φτάσει εκεί, χρειάζεται ενημερωμένους ενηλίκους, κατανοητά όρια και μια σχέση στην οποία μπορεί να παραδεχτεί ότι δυσκολεύεται. Αυτή την παραδοχή αξίζει να την υποδεχόμαστε ως αφετηρία συνεργασίας.
Σχετικά με τον συγγραφέα
Ο Νίκος Βλάχος είναι ψυχολόγος και ψυχοθεραπευτής στο Περιστέρι. Είναι κάτοχος δύο πανεπιστημιακών πτυχίων από το ΕΚΠΑ: ενός στην Ψυχολογία και ενός στη Φιλοσοφία. Διαθέτει μεταπτυχιακό τίτλο στην Εκπαιδευτική Ψυχολογία από το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας. Εφαρμόζει γνωσιακή–συμπεριφορική και υπαρξιακή προσέγγιση. Παρέχει ψυχολογική υποστήριξη σε εφήβους, ενηλίκους και ζευγάρια, με αντικείμενο το άγχος, τις κρίσεις πανικού, την κατάθλιψη και την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Έχει εργαστεί σε σχολικές δομές, κέντρα ψυχικής υγείας και δομές απεξάρτησης. Είναι μέλος του Συλλόγου Ελλήνων Ψυχολόγων και πραγματοποιεί συνεδρίες στο Περιστέρι και διαδικτυακά.
Αριθμός άδειας άσκησης επαγγέλματος 47542
Λεωφόρος Παναγή Τσαλδάρη 21, 1ος όροφος, 12134 Περιστέρι
695 699 0395 | [email protected]
nikosvlachos.gr | Instagram @nikos_vlachos_psychologos
Πηγές
- Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας — Περιφερειακό Γραφείο Ευρώπης (2024). Teens, screens and mental health.
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή (6 Φεβρουαρίου 2026). Commission preliminarily finds TikTok’s addictive design in breach of the Digital Services Act.
- ΕΠΙΨΥ (2025). ESPAD–Ελλάδα 2024. Έκθεση αποτελεσμάτων της πανελλήνιας έρευνας, ενότητα 4, σ. 78–82.
- Tang, D., et al. (2026). Association Between Short-Form Video Use and Mental Health: Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Medical Internet Research, 28, e82503.
- American Academy of Pediatrics (2026). How to Make a Family Media Plan.