Γράφει η Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Έλενα Σίσουρα Πιτσιλαδή.
“Τρώει μόνο μακαρόνια.” “Δεν αγγίζει λαχανικά.” “Χθες λάτρευε το κοτόπουλο και σήμερα το αρνείται.”
Αν έχετε βρεθεί να ανησυχείτε επειδή το παιδί σας απορρίπτει συνεχώς τρο-φές ή τρώει μόνο λίγες συγκεκριμένες επιλογές, δεν είστε μόνοι. Η επιλεκτική σίτιση (picky eating) αποτελεί μια από τις πιο συχνές ανησυχίες των γονιών κατά την προσχολική και σχολική ηλικία.
Τα καλά νέα είναι ότι στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για ένα φυσιο-λογικό αναπτυξιακό στάδιο που μπορεί να αντιμετωπιστεί με υπομονή και σω-στή καθοδήγηση. Σε κάποιες περιπτώσεις όμως η έντονη επιλεκτικότητα μπο-ρεί να χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση.
Τι είναι η επιλεκτική σίτιση (picky eating);
Ως επιλεκτική σίτιση χαρακτηρίζεται η συμπεριφορά κατά την οποία ένα παιδί:
- Αρνείται να δοκιμάσει νέα τρόφιμα.
- Τρώει περιορισμένο αριθμό τροφών.
- Αποφεύγει συγκεκριμένες υφές, χρώματα ή μυρωδιές.
- Απορρίπτει ολόκληρες ομάδες τροφίμων, όπως λαχανικά ή πρωτεϊνούχες τροφές.
- Επιμένει να καταναλώνει τα ίδια γεύματα ξανά και ξανά.
Η συμπεριφορά αυτή είναι ιδιαίτερα συχνή μεταξύ 2 και 6 ετών, ηλικία κατά την οποία τα παιδιά αναπτύσσουν περισσότερη ανεξαρτησία και συχνά εμφα-νίζουν «νεοφοβία τροφίμων», δηλαδή φόβο ή δισταγμό απέναντι σε άγνωστες τροφές. [healthychildren.org]
Πώς εκδηλώνεται το picky eating;
Κάθε παιδί είναι διαφορετικό, ωστόσο συχνά παρατηρούνται:
– Άρνηση νέων τροφών
Το παιδί λέει «δεν μου αρέσει» πριν καν δοκιμάσει.
– Περιορισμένο ρεπερτόριο τροφίμων
Καταναλώνει σταθερά μόνο 10-15 αγαπημένα τρόφιμα.
– Ευαισθησία στις υφές
Μπορεί να τρώει μόνο τραγανά τρόφιμα ή να απορρίπτει οτιδήποτε είναι μα-λακό, ανακατεμένο ή «ζουμερό».
– Έντονες αντιδράσεις στο τραπέζι
Γκρίνια, άρνηση, κλάμα ή εκνευρισμός όταν εμφανίζεται ένα νέο φαγητό.
– Μεταβαλλόμενες προτιμήσεις
Ένα αγαπημένο τρόφιμο μπορεί ξαφνικά να πάψει να γίνεται αποδεκτό για εβδομάδες ή μήνες.
Γιατί συμβαίνει;
Η επιλεκτική σίτιση δεν είναι συνήθως αποτέλεσμα «κακομαθημένης» συμπε-ριφοράς.
Πιθανοί παράγοντες είναι:
- Φυσιολογική αναπτυξιακή φάση.
- Ισχυρό ταμπεραμέντο και ανάγκη ελέγχου.
- Αυξημένη αισθητηριακή ευαισθησία στις γεύσεις, τις υφές ή τις μυρωδιές.
- Πίεση ή συγκρούσεις γύρω από το φαγητό.
- Προηγούμενες αρνητικές εμπειρίες (π.χ. πνιγμός, εμετός).
- Μίμηση διατροφικών συνηθειών του οικογενειακού περιβάλλοντος.
Υπάρχουν επιπτώσεις στην υγεία;
Στις περισσότερες περιπτώσεις τα παιδιά συνεχίζουν να αναπτύσσονται φυ-σιολογικά.
Ωστόσο, όταν η επιλεκτική σίτιση είναι έντονη ή παρατεταμένη, μπορεί να οδηγήσει σε:
- Χαμηλή ποικιλία τροφίμων.
- Μειωμένη πρόσληψη σιδήρου.
- Μειωμένη πρόσληψη ψευδαργύρου.
- Χαμηλή κατανάλωση φρούτων και λαχανικών.
- Χαμηλότερη πρόσληψη φυτικών ινών και αυξημένο κίνδυνο δυσκοιλιότη-τας. [org], [europepmc.org]
Οι επιστημονικές ανασκοπήσεις δείχνουν ότι η επιλεκτική σίτιση δεν σχετίζε-ται απαραίτητα με προβλήματα ανάπτυξης στα περισσότερα παιδιά, αλλά η επίμονη και σοβαρή μορφή της χρειάζεται παρακολούθηση.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;
- Σταματήστε την πίεση
Φράσεις όπως:
- «Φάε άλλη μία μπουκιά»
- «Δεν σηκώνεσαι αν δεν τελειώσεις το πιάτο» συνήθως επιδεινώνουν το πρόβλημα.
Τα παιδιά ανταποκρίνονται καλύτερα όταν αισθάνονται ότι έχουν κάποιον έλεγχο στην ποσότητα που θα φάνε.
2. Προσφέρετε επανειλημμένες εκθέσεις
Ένα παιδί μπορεί να χρειαστεί να δει ή να δοκιμάσει μια νέα τροφή πολλές φορές μέχρι να την αποδεχτεί.
Η επαναλαμβανόμενη, χαμηλής πίεσης έκθεση είναι από τις πιο αποτελεσμα-τικές στρατηγικές. [cdc.gov]
3. Τρώτε μαζί
Τα παιδιά μαθαίνουν παρατηρώντας.
Όταν βλέπουν τους γονείς να καταναλώνουν με ευχαρίστηση φρούτα, λαχανι-κά και νέες τροφές, είναι πιο πιθανό να τα δοκιμάσουν και τα ίδια.
4. Μην μαγειρεύετε διαφορετικό γεύμα
Είναι βοηθητικό να υπάρχει ένα κοινό οικογενειακό γεύμα, που να περιλαμ-βάνει τουλάχιστον μία τροφή που γνωρίζετε ότι το παιδί αποδέχεται.
5. Κρατήστε το τραπέζι ήρεμο
Το φαγητό δεν πρέπει να μετατρέπεται σε διαπραγμάτευση ή πεδίο μάχης. Ένα ήρεμο και θετικό περιβάλλον βοηθά το παιδί να αισθανθεί ασφάλεια και να εξερευνήσει νέες τροφές.
6. Αποφύγετε τις δωροδοκίες
«Αν φας τα φασολάκια σου, θα πάρεις παγωτό.»
Αυτή η στρατηγική συχνά πετυχαίνει το αντίθετο αποτέλεσμα, καθώς κάνει το γλυκό πιο ελκυστικό και τα λαχανικά ακόμη λιγότερο επιθυμητά.
Πότε πρέπει να ανησυχήσετε;
Απευθυνθείτε σε ειδικό όταν παρατηρείτε:
- Σημαντική απώλεια βάρους ή κακή ανάπτυξη.
- Συνεχή κόπωση ή έλλειψη ενέργειας.
- Έλλειψη ολόκληρων ομάδων τροφίμων για μεγάλο χρονικό διάστημα.
- Έντονο άγχος ή πανικό γύρω από το φαγητό.
- Συχνούς πνιγμούς, εμετούς ή δυσκολία κατάποσης.
- Πολύ περιορισμένο αριθμό αποδεκτών τροφών.
- Σημαντική επιβάρυνση της οικογενειακής καθημερινότητας.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί διερεύνηση για αισθητηριακές δυσκολίες, αναπτυξιακές διαταραχές ή Διαταραχή Αποφευκτικής/Περιοριστι-κής Πρόσληψης Τροφής (ARFID). [mdpi.com], [thenourish…dchild.com]
Το σημαντικότερο που πρέπει να θυμάστε
Η επιλεκτική σίτιση είναι συχνά μια φυσιολογική φάση της παιδικής ανάπτυ-ξης και όχι ένδειξη «κακής ανατροφής» ή αποτυχίας των γονέων. Με υπομο-νή, συνέπεια και θετική έκθεση στις τροφές, τα περισσότερα παιδιά διευρύ-νουν σταδιακά το διατροφικό τους ρεπερτόριο.
Στόχος δεν είναι να αναγκάσουμε το παιδί να φάει. Στόχος είναι να δημιουργή-σουμε ένα περιβάλλον όπου θα νιώθει ασφάλεια να εξερευνήσει, να δοκι-μάσει και τελικά να απολαύσει περισσότερες τροφές.
Έλενα Σίσουρα Πιτσιλαδή – Διαιτολόγος Διατροφολόγος στο Περιστέρι
Η Έλενα Σίσουρα Πιτσιλαδή είναι Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, με άδεια ασκήσεως επαγγέλματος, και διατηρεί το ιδιωτικό διαιτολογικό της γραφείο στο Περιστέρι.
Είναι απόφοιτη του Τμήματος Επιστήμης Διαιτολογίας – Διατροφής του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου, ενώ στο πλαίσιο των προπτυχιακών σπουδών της πραγματοποίησε την πρακτική της άσκηση σε σημαντικά νοσοκομεία της Αττικής, όπως το Τζάνειο, το Λαϊκό, ο Ερυθρός Σταυρός, το Σισμανόγλειο και το Νοσοκομείο Παίδων. Κατά τη διάρκεια της κλινικής της εκπαίδευσης συμμετείχε στην παρακολούθηση περιστατικών, στη διατροφική αξιολόγηση ασθενών και στον σχεδιασμό εξατομικευμένων διατροφικών πλάνων.
Η επαγγελματική της δραστηριότητα επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας και στη διαχείριση του σωματικού βάρους, καθώς και στη διατροφική υποστήριξη ατόμων με μεταβολικές διαταραχές, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, και καρδιαγγειακά νοσήματα. Παράλληλα, ασχολείται με την εκπαίδευση στην υιοθέτηση υγιεινών διατροφικών συνηθειών και τη δημιουργία προγραμμάτων διατροφής προσαρμοσμένων στις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες κάθε ανθρώπου.
Βασικός άξονας της φιλοσοφίας της είναι η διαμόρφωση μιας ισορροπημένης και θετικής σχέσης με το φαγητό, μέσα από την υιοθέτηση βιώσιμων διατροφικών συνηθειών. Στόχος της δεν είναι απλώς η επίτευξη ενός επιθυμητού αποτελέσματος στη ζυγαριά, αλλά η δημιουργία ενός υγιεινού τρόπου διατροφής που μπορεί να διατηρηθεί στην καθημερινότητα και να προσφέρει μακροπρόθεσμα οφέλη στην υγεία και την ποιότητα ζωής.