Καθώς τα ιχθυαποθέματα της Ευρώπης μειώνονται, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολογεί μια σημαντική μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑΠ).
Καθώς τα ιχθυαποθέματα της Ευρώπης μειώνονται, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολογεί μια σημαντική μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑΠ). Για τη στήριξη της μεταρρύθμισης, ξεκίνησε μια εκστρατεία ενημέρωσης, με σκοπό να ενθαρρύνει τους καταναλωτές να σκέφτονται το ζήτημα της αειφορίας όταν αγοράζουν τα ψάρια τους.
Παρ’ ότι η πολιτική διαδραματίζει θεμελιώδη ρόλο στην αποκατάσταση των ιχθυαποθεμάτων, ο ρόλος των καταναλωτών είναι εξίσου σημαντικός: επιλέγοντας προϊόντα τα οποία προέρχονται από αλιευτικούς πόρους που τυγχάνουν αειφορικής διαχείρισης, μπορούν να βοηθήσουν τον κλάδο της αλιείας να επιτύχει τη βιωσιμότητα.
Καθένας από εμάς μπορεί να λάβει μέτρα για να υπάρχουν ψάρια και στο μέλλον, για να προστατευθεί ο τομέας της αλιείας και τελικά οι ίδιες οι θάλασσες μας. Κάθε φορά που αγοράζουμε ψάρια –στην τοπική αγορά, στο σούπερ μάρκετ ή στο εστιατόριο– η επιλογή μας έχει σημασία. Έχουμε τη δύναμη της επιλογής και μπορούμε να κάνουμε τη διαφορά.Χονδρέμποροι, καταστηματάρχες και εστιατόρια έχουν ήδη επιλέξει να προμηθεύονται τα ψάρια τους από βιώσιμες αλιευτικές δραστηριότητες· μπορείτε να κάνετε και εσείς το ίδιο.
—Η κατάσταση που επικρατεί στην Ευρώπη
Πόσο ψάρι τρώμε στην Ευρώπη;
Η κατανάλωση ψαριών στην ΕΕ αυξήθηκε την τελευταία δεκαετία. Η μέση ετήσια κατανάλωση είναι 22,3 κιλά/άτομο ετησίως. Ο παγκόσμιος μέσος όρος είναι 16,1 κιλά/άτομο ετησίως. Σήμερα, η εσωτερική παραγωγή της ΕΕ καλύπτει ελαφρώς λιγότερο από το 40% της ζήτησης, ενώ το 1995 κάλυπτε το 68%.
Ποια είναι η κατάσταση των ευρωπαϊκών ιχθυαποθεμάτων σήμερα;
Το 2011, στον Βορειοανατολικό Ατλαντικό και την ευρύτερη περιοχή, από 35 ιχθυο-αποθέματα για τα οποία υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία, 22 αποτελούσαν αντικείμενο υπερεκμετάλλευσης, 19 εκ των οποίων σε υπέρμετρο βαθμό, που υπερβαίνει τα ασφαλή βιολογικά όρια. Μόνον 13 αποθέματα αποτελούσαν αντικείμενο βιώσιμης εκμετάλλευσης, ακολουθώντας τον κανόνα της μέγιστης βιώσιμης απόδοσης (επίπεδο αλίευσης που επιτρέπει στους πληθυσμούς των ψαριών να αναπαράγονται επαρκώς ώστε να υπάρχουν δεξαμενές ικανές να ανταποκριθούν στη μελλοντική ζήτηση της αλιείας). Στη Μεσόγειο, επί 61 ιχθυο-αποθεμάτων τα 11 αποτελούν αντικείμενο βιώσιμης διαχείρισης, ενώ ταυπόλοιπα 50 αποτελούν αντικείμενο υπερεκμετάλλευσης. Συνολικά, 3 στα 4 αποθέματα αποτελούν αντικείμενο υπεραλίευσης: 82% των αποθεμάτων της Μεσογείου και 63% των αποθεμάτων του Ατλαντικού.
Πρέπει να τρώμε λιγότερο ψάρι;
Όχι. Τα ψάρια και τα άλλα θαλασσινά είναι μια εξαιρετικά υγιεινή τροφή και μπορούμε να συνεχίσουμε να τρώμε ψάρια, εφόσον εκμεταλλευόμαστε και διαχειριζόμαστε τον φυσικό αυτόν πόρο με βιώσιμο τρόπο. Ρωτήστε σχετικά με τη βιωσιμότητα όταν αγοράζετε ψάρια ή όταν δίνετε παραγγελία στο εστιατόριο. Δώστε ποικιλία στη διατροφή σας επιλέγοντας τα ψάρια σας από ένα ευρύ φάσμα ειδών.
Με ποιον τρόπο θα βοηθήσει η νέα μεταρρύθμιση τα ιχθυαποθέματα;
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις μιας μελέτης επιπτώσεων, η μεταρρύθμιση της ΚΑΠ θα έχει ως αποτέλεσμα 80% των ιχθυαποθεμάτων έως το 2020-22 να αλιεύονται μα βιώσιμο τρόπο. Το μέγεθος των ιχθυοπαοθεμάτων αυτών αναμένεται να αυξηθεί κατά 15,76 εκατομμύρια τόνους (70%) και η αλιευτική συγκομιδή εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά 588 000 τόνους (18%). Για να γίνει καλύτερα κατανοητή μια ανάλογη μεταβολή αρκεί να συγκρίνουμε με την μείωση κατά 30% που καταγράφηκε στις αλιευόμενες ποσότητες την δεκαετία 1996-2006. .
Με ποιον τρόπο θα αντιμετωπίσει η μεταρρύθμιση τις ελλείψεις στα δεδομένα;
Οι νέοι κανόνες θα απαιτούν από τα κράτη μέλη να συλλέγουν και να ανταλλάσσουν περισσότερα δεδομένα σχετικά με την κατάσταση των ιχθυαποθεμάτων. Εάν η εξασφάλιση των δεδομένων είναι δύσκολη και δαπανηρή (π.χ. για τα βαθύβια είδη), μπορεί να υιοθετηθεί μια προληπτική προσέγγιση ώστε να διασφαλισθεί ότι τα αποθέματα δεν θα εξαντληθούν προτού γίνουν καλύτερα κατανοητά.
Τι απέγινε η προηγούμενη μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής για την αντιμετώπιση της υπεραλίευσης;
Οι αλλαγές που θεσπίσθηκαν στην Κοινή Αλιευτική Πολιτική το 2002 άρχισαν να αντιμετωπίζουν το πρόβλημα, αλλά δεν προχώρησαν αρκετά. Η μεταρρύθμιση του 2002 δεν αντιμετώπισε με επιτυχία ένα από τα κύρια προβλήματά μας: την πλεονάζουσα ικανότητα του υφιστάμενου αλιευτικού στόλου, η οποία αποτελεί τον κύριο παράγοντα που ωθεί στην υπεραλίευση. Υπάρχουν περισσότερα από 80 000 σκάφη με συνολική αλιευτική ικανότητα 1 728 000 GT – δηλαδή, τα πλοία είναι υπερβολικά πολλά για τους διαθέσιμους πόρους. Η συνέχιση της τρέχουσας πολιτικής θα είχε ως αποτέλεσμα πολύ περιορισμένη πρόοδο. Έως το 2022 μόνον 8 από τα 136 ιχθυο-αποθέματα θα αλιεύονταν σε βιώσιμα επίπεδα. Τα υπόλοιπα θα οδηγούνταν σε εξάντληση. Η μεταρρύθμιση προτείνει τη θέσπιση μεταβιβάσιμων αλιευτικών παραχωρήσεων για την αντιμετώπιση του προβλήματος της πλεονάζουσας ικανότητας του αλιευτικού στόλο.
Με ποιον τρόπο αντιμετωπίζει η μεταρρύθμιση τις «απορρίψεις»;
Η μεταρρύθμιση σχεδιάζει την απαγόρευση των απορρίψεων θεσπίζοντας σταδιακά την υποχρέωση εκφόρτωσης στις λιμενικές εγκαταστάσεις όλων των ψαριών που αλιεύονται. Θα ξεκινήσουμε με τα αποθέματα στα οποία υπάρχει σημαντική πρόοδος και θα ολοκληρώσουμε την απαγόρευση έως το 2016. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, επί του παρόντος, απορρίπτονται σε ετήσια βάση 1,7 εκατομμύρια τόνοι αλιευμάτων (23% του συνόλου των αλιευμάτων).
Ποιες θα είναι οι συνέπειες της απαγόρευσης των απορρίψεων;
Η επιβολή στους αλιείς της υποχρέωσης να εκφορτώνουν όλα τα ψάρια που αλιεύουν αναμένεται να τους παροτρύνει να υιοθετήσουν επιλεκτικότερα αλιευτικά εργαλεία, όπως δίχτυα με μάτια μεγαλύτερου μεγέθους, για την αποφυγή της αλίευσης ανήλικων ψαριών. Ως εκ τούτου, η μέση ηλικία των ψαριών που αλιεύονται θα αυξηθεί, γεγονός που θα συμβάλει στην αποκατάσταση των πληθυσμών ψαριών σε βιώσιμα επίπεδα. Θα παρασχεθεί κατάλληλη στήριξη στους αλιείς ώστε να βοηθηθούν στη μετάβαση προς μια επιλεκτικότερη αλιεία.
Πώς θα ελέγχονται τα αλιευτικά σκάφη της ΕΕ που δραστηριοποιούνται εκτός των ευρωπαϊκών υδάτων;
Τα ευρωπαϊκά σκάφη τα οποία αλιεύουν σε ζώνες εκτός της δικαιοδοσίας της ΕΕ αποτελούν ποσοστό μικρότερο του 1% του ευρωπαϊκού στόλου, ωστόσο αντιπροσωπεύουν σημαντικό τμήμα του αλιευτικού δυναμικού της ΕΕ προσκομίζοντας στις ευρωπαϊκές αγορές το 21% της συνολικής ποσότητας αλιευμάτων που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση (για ορισμένα είδη το ποσοστό αυτό είναι πολύ μεγάλο, όπως πχ ισχύει στην περίπτωση του τόνου, όπου οι εισερχόμενες ποσότητες αναλογούν στο 90% του συνόλου).Η ΕΕ θα καταργήσει σταδιακά τις επιδοτήσεις προς τα σκάφη που αλιεύουν σε ύδατα εκτός της ΕΕ, μεταβιβάζοντας σταδιακά το κόστος στους πλοιοκτήτες. Ακολούθως, η χρηματοδότηση της ΕΕ θα προσανατολισθεί στην ανάπτυξη δυνατοτήτων αλίευσης και στην προώθηση της αειφόρου αλιείας σε τρίτες χώρες. Αυτό θα συμβάλει στη βελτίωση της παρακολούθησης, του ελέγχου και της εποπτείας για την πρόληψη παράνομων αλιευτικών δραστηριοτήτων.
Ποια είναι η βαρύτητα του κλάδου της αλιείας της ΕΕ σε παγκόσμιο επίπεδο;
Η ΕΕ είναι ο τέταρτος παραγωγός προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας στον κόσμο, μετά την Κίνα, την Ινδία και το Περού. Αντιπροσώπευε 4,6% των αλιευμάτων και της υδατοκαλλιέργειας παγκοσμίως το 2007. Η υδατοκαλλιέργεια αντιπροσωπεύει περίπου το 20% του κλάδου και η αλιεία το 80%. Οι κύριες χώρες – παραγωγοί στην ΕΕ είναι η Ισπανία (16%), η Γαλλία (12%), το Ηνωμένο Βασίλειο (12%) και η Δανία (11%).
Με ποιον τρόπο θα βοηθήσει η μεταρρύθμιση την αλιευτική οικονομία;
Σύμφωνα με τα σενάρια της μεταρρύθμισης, το καθαρό περιθώριο κέρδους θα αυξηθεί από 5% το 2012 σε 15% το 2017 και σε 18% το 2022 (σε σύγκριση με 10% έως το 2022 βάσει του ισχύοντος κανονισμού). Θα δημιουργήσει ακαθάριστο προϊόν πολλών δισεκατομμυρίων Ευρώ για την αλιεία μας σε διάστημα 10 ετών και θα συνεισφέρει περισσότερο στις παράκτιες οικονομίες. Θα παράσχει στον καταναλωτή πολύ μεγαλύτερη γκάμα επιλογής ψαριών από υγιή ιχθυο-αποθέματα εντός της ΕΕ. Το εισόδημα των αλιέων θα αυξηθεί επίσης σταθερά, κατά 14% έως το 2017 και 24% έως το 2022. Έως το 2022 η συνολική προστιθέμενη αξία θα αυξηθεί κατά 90% (σε σύγκριση με το προβλεπόμενο 19% βάσει του ισχύοντος κανονισμού).
—Τα κύρια σημεία της μεταρρύθμισης
Πότε θα λάβει χώρα η μεταρρύθμιση;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε τη μεταρρύθμιση τον Ιούλιο του 2011. Προτού τεθεί σε ισχύ, πρέπει να συμφωνήσουν σε αυτήν τόσο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και τα κράτη μέλη της ΕΕ στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.Οι νέοι κανόνες δίνουν προτεραιότητα στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα. Βάσει επιστημονικών γνωμοδοτήσεων σχετικά με την κατάσταση των ιχθυαποθεμάτων, η αλιεία θα περιορίζεται όταν είναι αναγκαίο, προκειμένου τα ψάρια να μπορούν να αναπτυχθούν και να φτάσουν σε ώριμη ηλικία, να αναπαραχθούν και να ανανεώσουν τους πληθυσμούς τους. Η ευρωπαϊκή αλιεία πρέπει να καταστεί βιώσιμη έως το 2015.
Τέλος στην απόρριψη αλιευμάτων
Η μεταρρυθμισμένη Κοινή Αλιευτική Πολιτική θα καταργήσει σταδιακά την πρακτική των απορρίψεων, δηλαδή την απόρριψη στη θάλασσα αλιευμάτων, συνήθως νεκρών, που υπερβαίνουν τις ποσοστώσεις ή είναι ανεπιθύμητα. Αυτή η σπατάλη των αλιευτικών πόρων αφορά σχεδόν το ένα τέταρτο όλων των αλιευμάτων ή και περισσότερο για ορισμένα αλιεύματα. Οι αλιείς θα υποχρεωθούν να εκφορτώνουν στις λιμενικές εγκαταστάσεις όλα τα αλιεύματά τους και να αλλάξουν τις αλιευτικές τεχνικές τους για την αποφυγή ανεπιθύμητων συγκομιδών.
Αναζωογόνηση του κλάδου της αλιείας
Οι αλιευτικές κοινότητες και οι αλιευτικές επιχειρήσεις χρειάζονται υγιείς θάλασσες για την ευημερία του κλάδου τους. Οι αλιείς θα έχουν μεγαλύτερο έλεγχο των δραστηριοτήτων τους και θα καταστούν περισσότερο υπόλογοι στη διαχείριση των θαλασσών. Σκοπός της μεταρρύθμισης είναι να φέρει εκ νέου την ευημερία στον κλάδο δημιουργώντας νέες ευκαιρίες απασχόλησης και ανάπτυξης σε παράκτιες περιοχές, δίνοντας τέλος στη συνεχιζόμενη εξάρτηση από επιδοτήσεις, ιδίως για τους αλιευτικούς στόλους.
Υδατοκαλλιέργεια (ιχθυοκαλλιέργεια)
Η μεταρρύθμιση θα προωθήσει με ιδιαίτερη έμφαση τη βιώσιμη υδατοκαλλιέργεια. Οι χώρες θα καταρτίσουν εθνικά σχέδια για την ανάπτυξη της υδατοκαλλιέργειας και την τήρηση των περιβαλλοντικών, οικονομικών και κοινωνικών προτύπων στον κλάδο. Η παροχή μεγαλύτερης στήριξης στην υδατοκαλλιέργεια θα ενθαρρύνει την ανάπτυξη του κλάδου και θα αυξήσει την προσφορά προϊόντων υδατοκαλλιέργειας που παράγονται στην ΕΕ.
Διασφάλιση των διατροφικών πόρων για την Ευρώπη
Με την καταπολέμηση της υπεραλίευσης και της σπατάλης των αλιευτικών πόρων και με τη στήριξη της ανάπτυξης της υδατοκαλλιέργειας θα προκύψει αυξημένη συνεισφορά στη διασφάλιση των διατροφικών πόρων για τους Ευρωπαίους.
Βελτίωση της ενημέρωσης των καταναλωτών
Οι καταναλωτές θα είναι καλύτερα ενημερωμένοι σχετικά με την προέλευση, την ποιότητα και διάφορα σημαντικά χαρακτηριστικά των ψαριών που αγοράζουν. Επιπλέον, θα είναι δυνατόν να παρέχονται σε εθελοντική βάση πληροφορίες σχετικά με τις περιβαλλοντικές, ηθικές και κοινωνικές πτυχές, αλλά και σε σχέση με τις τεχνικές και πρακτικές της αλιείας και των υδατοκαλλιεργειών, καθώς και σημαντικές διατροφικές πληροφορίες.
Μεταρρύθμιση του πλαισίου χρηματοδότησης
Για τη μετάβαση στην αειφόρο αλιεία και υδατοκαλλιέργεια απαιτείται στήριξη με την μορφή της χρηματοδότησης από ευρωπαϊκούς πόρους. Τα δημόσια κονδύλια δεν θα συμβάλλουν πλέον (άμεσα ή έμμεσα) στην υπεραλίευση, στις σπάταλες πρακτικές ή στην καταστροφή ψαριών για εμπορικούς λόγους.Οι χρηματοδοτήσεις θα είναι διαθέσιμες μόνον για φιλικές προς το περιβάλλον πρωτοβουλίες, οι οποίες προωθούν την έξυπνη και βιώσιμη ανάπτυξη του κλάδου. Τα αλιεύματα θα μπορούν να αποθηκεύονται προσωρινά, όταν οι τιμές είναι πολύ χαμηλές, ώστε να διασφαλίζεται η σταθερότητα της αγοράς. Όσοι υπεραλιεύουν ή παραβιάζουν τους κανόνες δεν θα είναι επιλέξιμοι για χρηματοδότηση. Για την περίοδο 2014-2020, έχουν προβλεφθεί 6,7 δισεκατομμύρια Ευρώ για τη στήριξη της αλιείας, της υδατοκαλλιέργειας και της θαλάσσιας πολιτικής.
Απασχόληση
Η προσαρμογή του αλιευτικού στόλου της Ευρώπης σε μεγέθη που θα αντιστοιχούν στους διαθέσιμους αλιευτικούς πόρους θα έχει αναπόφευκτα συνέπειες στην απασχόληση στον κλάδο της αλιείας. Ωστόσο, η μεταρρύθμιση δημιουργεί μια ευκαιρία βελτίωσης της ελκυστικότητας των θέσεων απασχόλησης επί των σκαφών (ασφάλεια, συνθήκες εργασίας, μισθοί).Οι εργαζόμενοι και οι κοινότητες που θα επηρεασθούν θα τύχουν οικονομικής στήριξης για την απόκτηση νέων δεξιοτήτων σε εναλλακτικές θέσεις απασχόλησης, για παράδειγμα, στην υδατοκαλλιέργεια ή στον ευρύτερο κλάδο της θαλάσσιας οικονομίας, ο οποίος θεωρείται ότι διαθέτει σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης, ιδίως στους τομείς του τουρισμού (παράκτιος τουρισμός και κρουαζιέρες), της υπεράκτιας και της παράκτιας αιολικής ενέργειας, της ναυσιπλοΐας αναψυχής και των θαλάσσιων έργων (βυθοκόρηση και προστασία του περιβάλλοντος).
Διεθνής αλιεία
Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα εντείνει τις προσπάθειές της σε παγκόσμιο επίπεδο για την προώθηση της αειφόρου αλιείας και την υιοθέτηση μέτρων για την καταπολέμηση της παράνομης αλιείας και της πλεονάζουσας ικανότητας του αλιευτικού στόλου. Οι διμερείς συμφωνίες με τρίτες χώρες θα αποκτήσουν νέες προτεραιότητες, προκειμένου να διασφαλίζεται η αειφόρος αλιεία τοπικά όπως και το ότι η αλιεία από σκάφη της ΕΕ θα διεξάγεται μόνον επί του πλεονάσματος των τοπικών αλιευτικών απαιτήσεων. Το κόστος της πρόσβασης σε αλιευτικά πεδία τρίτων χωρών θα μεταβιβασθεί από την ΕΕ στους πλοιοκτήτες.