Το δημογραφικό πρόβλημα στην Ελλάδα παίρνει ολοένα και μεγαλύτερες διαστάσεις, με τις γεννήσεις να καταγράφουν δραματική υποχώρηση τα τελευταία χρόνια και αρκετές περιοχές της χώρας να αντιμετωπίζουν πλέον έντονη πληθυσμιακή συρρίκνωση.
Η ανάλυση των στοιχείων για την περίοδο 2009-2024 που παρουσιάζει το Ινστιτούτο Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ) αποτυπώνει τις μεγάλες διαφοροποιήσεις μεταξύ των περιοχών της χώρας, με τους ορεινούς και ημιορεινούς νομούς της ηπειρωτικής Ελλάδας να βρίσκονται αντιμέτωποι με τις μεγαλύτερες απώλειες.
Μείωση 42% στις γεννήσεις μέσα σε 15 χρόνια
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΔΕΜ, οι γεννήσεις στην Ελλάδα από περίπου 117.000 το 2009 μειώθηκαν σε λίγο περισσότερες από 68.000 το 2024, καταγράφοντας πτώση της τάξης του 42% μέσα σε μόλις 15 χρόνια.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με τη σημαντική μείωση της γονιμότητας, αλλά και με τη σταδιακή αύξηση της ηλικίας στην οποία οι γυναίκες αποκτούν παιδιά.
Όπως επισημαίνει το ΙΔΕΜ, οι γενιές που γεννήθηκαν μετά το 1960 απέκτησαν κατά μέσο όρο λιγότερα παιδιά, ενώ παράλληλα η απόκτηση του πρώτου ή και των επόμενων παιδιών μετακινήθηκε σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Στην εξέλιξη αυτή έχει συμβάλει και η αύξηση της χρήσης της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, καθώς όλο και περισσότερα ζευγάρια προσπαθούν να αποκτήσουν παιδιά σε μεγαλύτερη ηλικία.
Παράλληλα, σημαντικό ρόλο έπαιξε και η μαζική μετανάστευση νέων ανθρώπων μετά το 2010. Η έξοδος πληθυσμού σε παραγωγικές και αναπαραγωγικές ηλικίες επιτάχυνε τη μείωση του αριθμού των γυναικών ηλικίας 25-44 ετών.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο αν ληφθεί υπόψη ότι οι σημερινές γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από γενιές που γεννήθηκαν μετά το 1980, όταν οι γεννήσεις ήταν ήδη αισθητά λιγότερες σε σχέση με τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες.
Από τις 148.000 γεννήσεις στις μόλις 67.000
Η δημογραφική μεταβολή στην Ελλάδα δεν αποτελεί ένα καινούργιο φαινόμενο, αλλά μια εξέλιξη που έχει ξεκινήσει εδώ και δεκαετίες.
Σύμφωνα με το ΙΔΕΜ, ο μέσος αριθμός γεννήσεων, που έφτανε περίπου τις 148.000 ετησίως στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980, περιορίστηκε σε περίπου 67.000 το 2024-25.
Την ίδια περίοδο, η μέση ηλικία απόκτησης παιδιού αυξήθηκε σημαντικά, από 26,2 έτη σε 32,2 έτη.
Παράλληλα, μειώθηκε και ο συνολικός αριθμός παιδιών που αποκτούν οι γυναίκες κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγικής τους ζωής. Οι γυναίκες που γεννήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1950 απέκτησαν κατά μέσο όρο περίπου 2 παιδιά, ενώ για τις γυναίκες που γεννήθηκαν γύρω στο 1985 ο μέσος αριθμός είναι πλέον μικρότερος από 1,5 παιδί.
Οι νομοί με τη μεγαλύτερη πληθυσμιακή πίεση
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική όταν η ανάλυση εξετάζει τις γεννήσεις σε επίπεδο νομών.
Σε πανελλαδικό επίπεδο, η μείωση των γεννήσεων μεταξύ 2009 και 2024 έφτασε το 42%. Ωστόσο, σε έξι νομούς της ηπειρωτικής Ελλάδας η πτώση ξεπέρασε το 50%.
Πρόκειται για τους:
- Γρεβενά
- Ευρυτανία
- Θεσπρωτία
- Κοζάνη
- Φθιώτιδα
- Φλώρινα
Σε ακόμη δέκα νομούς, η μείωση των γεννήσεων κινήθηκε μεταξύ 45% και 50%, καταδεικνύοντας ότι η δημογραφική πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη σε μεγάλο τμήμα της ηπειρωτικής χώρας.
Ιδιαίτερα ευάλωτες εμφανίζονται οι ορεινές και ημιορεινές περιοχές, όπου η πληθυσμιακή συρρίκνωση συνδέεται και με τις ευρύτερες αλλαγές στην οικονομία, την απασχόληση και τη συγκέντρωση του πληθυσμού στα μεγαλύτερα αστικά κέντρα.
Οι περιοχές που συγκρατούν περισσότερο τον πληθυσμό
Η εικόνα δεν είναι ίδια σε ολόκληρη τη χώρα.
Σε έξι νησιωτικούς νομούς η μείωση των γεννήσεων ήταν μικρότερη από 30%, ενώ στις Κυκλάδες και τη Ζάκυνθο δεν ξεπέρασε το 15%.
Η διαφοροποίηση αυτή αποτυπώνει τις έντονες δημογραφικές ανισότητες μεταξύ των ελληνικών περιοχών, καθώς ορισμένες νησιωτικές περιοχές εμφανίζονται να συγκρατούν σε μεγαλύτερο βαθμό τον πληθυσμό τους σε σχέση με αρκετούς νομούς της ηπειρωτικής Ελλάδας.
Περισσότεροι θάνατοι από γεννήσεις σε δεκάδες νομούς
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι και η σχέση μεταξύ γεννήσεων και θανάτων.
Στα Δωδεκάνησα, την Ξάνθη και σε τρεις από τους τέσσερις νομούς της Κρήτης, δηλαδή τα Χανιά, το Ρέθυμνο και το Ηράκλειο, οι γεννήσεις ήταν περισσότερες από τους θανάτους κατά την εξεταζόμενη περίοδο.
Σε ακόμη πέντε νομούς οι θάνατοι ήταν λίγο περισσότεροι από τις γεννήσεις.
Στον αντίποδα, σε 17 νομούς της ηπειρωτικής Ελλάδας καταγράφηκαν από 175 έως 276 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις. Μάλιστα, σε εννέα από αυτούς οι θάνατοι ήταν περισσότεροι από διπλάσιοι σε σχέση με τις γεννήσεις.
Πρόκειται για τους νομούς Τρικάλων, Αρκαδίας, Κιλκίς, Καρδίτσας, Άρτας, Ευρυτανίας, Φωκίδας, Γρεβενών και Σερρών.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο το μέγεθος της δημογραφικής πρόκλησης που αντιμετωπίζει η χώρα, καθώς σε αρκετές περιοχές η φυσική μείωση του πληθυσμού έχει πλέον λάβει ιδιαίτερα μεγάλες διαστάσεις.
Το δημογραφικό, επομένως, δεν αποτελεί ένα ομοιόμορφο πρόβλημα για ολόκληρη την Ελλάδα. Οι διαφορές μεταξύ των νομών είναι σημαντικές και συνδέονται με την ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού, τις γεννήσεις, τους θανάτους, τη μετανάστευση και τις ευκαιρίες απασχόλησης, δημιουργώντας έναν έντονο δημογραφικό χάρτη δύο ταχυτήτων.
Ολόκληρη η δημοσίευση εδώ.